قواعد طراحی سوال - قسمت دوم

د) قواعد تهیه سؤالهاي کوته پاسخ
-1 براي آزمون خود جدول مشخصات تهیه کنید و سؤال هاي آزمون را با توجه به جدول مشخصات بنویسید.
(تهیه جدول مشخصات آزمون ، پیش از نوشتن سؤال ها ، به شما کمک می کند که هر سؤال را با توجه به یک هدف آموزشی بنویسید.)
-2 هر سؤال باید موضوع مهمی را شامل شود.
(از قراردادن موضوعها و مطالب بی اهیمت و خیلی جزئی در سوال ها بپرهیزد.)
-3 صورت سئوال را کاملاً روشن بنویسید به گونه اي که به پاسخ مشخص و معینی نیاز داشته باشد.
از مبهم و چند پهلو نوشتن صورت سوال ها بپرهیزد. یک مشکل معمولی سوال هاي کوته پاسخ این است که سؤالی که به نظر طراح آن پاسخ مشخص را می طلبد آزمون شوندگان پاسخ هاي درست دیگر به آن می دهد مانند : ذغال سنگ . « یک ماده قابل اشتغال » است ممکن است آزمون شوندگان جوابهاي « نوعی سوخت » چیست؟پاسخ از نظرطراح سؤال را پاسخ دهند. « بقایاي سخت شده مواد گیاهی » ، « کربن نا خالص »
سؤال را باید طوري نوشت که پاسخ واحد و مشخصی را از همه آزمون شوندگان بخواهد براي مثال : ذغال سنگ غالباً به چه منظوري به کار می رود ؟
ذغال سنگ از چه موادي درست شده است ؟ ، ذغال سنگ از چه عنصرشیمیایی درست می شود ؟
-4 صورت سوال را از روي مطالب کتاب عیناً نقل نکنید. نقل مطالب کتاب موجب تشویق دانش آموزان به حفظ کردن مطالب و مانع درك و فهم آنان می شود . براي نوشتن صورت سؤالهاي کوته پاسخاین است که ، ابتدا به پاسخ مورد نظرتان فکر کنید و بعد سؤالی طرح نمایید که آن پاسخ تنها پاسخ درست آن سؤال باشد .
-5 درسوالهایی که پاسخهاي آنها اعداد هستند ، واحد مقیاس و میزان دقتی را که در محاسبات باید رعایت شوند مشخص کنید.
(سوالها باید واحدهاي عددي و میزان دقت لازم را مشخص کنند. این کار تکلیف آزمون شوندگان را مشخص می کند و موجب می شود تا در وقت کسانی که در محاسبات خود بالاتر از دقت مورد انتظار معلم پیش می روند صرفه جویی شود.)
۶- در سوالهاي کوته پاسخ کامل کردنی ، تنها کلمات و عبارات مهم را حذف کنید.
(از آزمون شوندگان بخواهید تا به جنبه هاي مهم آنچه خوانده اند پاسخ دهند نه به جنبه هاي بی اهمیت و خیلی جزئی، در سوالهاي کامل کردنی ،جاي خالی باید مطالب مهم را شامل شود ، یعنی مطالبی که دانستن آنها از سوي آزمون شوندگان مهم
است. جاي خالی نباید به اجزاي فرعی جمله مربوط باشد .)
٧- در سوالهاي کامل کردنی که براي ارزشیابی پیشرفت تحصیلی به کار می روند تعداد زیادي جاي خالی منظور نکنید.
(وقتی که در سوال بیش از یک جاي خالی منظور می شود ، سوال مبهم و ناخوانا می شود. این گونه سوالها ممکن است براي آزمون هاي هوش مناسب باشد . درسوالهاي کامل کردنی گاه به عوض یک جاي خالی می توان از دو جاي خالی استفاده کرد ، آن هم در شرایطی که صورت سوال طوري طرح شود که هیچ گونه ابهامی در آن نباشد.)
-8 جاي خالی سؤالهاي کامل کردنی را تا آنجا که ممکن است در قسمت پایانی سؤال قرار دهید.
(اگر جاي خالی در قسمت پایانی سوال باشد آزمون شونده می تواند پیش از رسیدن به جاي خالی از موضوع مورد سوال اطلاع کامل حاصل کند در حالی که اگر جاي خالی در اوایل یا اواسط صورت سوال قرار داشته باشد تا زمانی که آزمون شونده تمام صورت سوال را می خواند ممکن است مطلب مهم و اساسی سوال را فراموش کند.)
-9 جاي خالی سوالهاي کامل کردنی را همواره یک اندازه تعیین کنید.
(اگر جاي خالی هر سوال کامل کردنی متناسب ب ا طول پاسخ مورد انتظار باشد دانش آموزان ممکن است به این مطلب پی ببرند و این امر موجب کمک به آنها در حدس زدن جواب درست باشد. بنابراین بهتر است جاي خالی در همه سوالها یک اندازه تعیین شود.)
-10 تا حد امکان به جاي سوالهاي کامل کردنی از سوالهاي پرسشی استفاده کنید.
(به طور کلی ، سوالهاي کوته پاسخ نوع پرسشی از سوالهاي نوع کامل کردنی بهتر است زیرا :
-1 تهیه سوالهاي نوع پرسشی آسان تر است و این سوالها داراي ابهام کمتري هستند.
-2 پاسخ دادن به سوالات پرسشی براي دانش آموزان آسان تر اس ت. زی را آنان غالباً به پرسشهاي معلمان پاسخ می دهند نه به جملات ناتمام.
-11 در سوالهاي کامل کردنی ، از کاربرد اشارات دستوري و مو ارد دیگري که جواب سوال را مشخص می کنند خودداري کنید.
و از این قبیل را به کار an و a اشاراتی از قبیل زمان افعال ، مفرد و جمع بودن آنها ، یا در زبان انگلیسی حروف نبرید.
ه ) قواعد تهیه سوالهاي مسائل عددي در آزمون هاي کوته پاسخ
-1 تا حد امکان از اعداد ساده استفاده کنید.
(هدف سوالهاي مسائل عددي آزمون کردن فهم دانش آموز از جریان یا فرآیند محاسبات است نه دقت در محاسبات عددي ، اگرمی خواهید دقت محاسبات دانش آموز را سنجش کنید سوالهاي مجزایی به آن اختصاص دهید.)
-2 تا حد امکان مسائلی را طرح کنید که داراي جواب صحیح هستند.
(این کار نیاز به محاسبات پیچیده اعداد اع شاري و ع دم اطمینان آزمون شونده در اینکه محاسبات خود را تا چند عدد اعشاري ادامه دهد از بین می برد.)
-3 میزان دقت مورد انتظار را تعیین کنید.
اگر دانش آموزا ن در باره آنچه از آنها خواسته شده است نامطمئن باش ند و اگر د ر این باره حدس غلط بزنند اندازه گیري شما از میزان توانایی آنان غیر دقیق خواهد بود.
-4 اگر لازم است آزمون شوندگان در پاسخ خود واحد اندازه گیري را نشان دهن د، این مطلب را به اطلاع آنان برسانید.
اگر از ذکر این نکته خودداري کنید ممکن است سبب شود که بعضی از آزمو ن شوندگان به آن توجه نکنند و بی جهت از نمره آنان کاسته شود.
-5 در صورت امکان، مسائل پیچیده و چند مرحله اي را به تعدادي مسئلهي یک مرحله اي ساده تقسیم کنید.
این تصور اشتباهی است که هر چه یک مسئله پیچیده تر باشد توانایی آزمون شونده را بهتر می سنج د. معمولاً عکس این درست است. هر مسئله پیچیده اي شامل چند مرحله و تعدادي محاسبات است. هر یک از اینها را می توان به صورت یک مسئله ي مجزا در آورد. حل کردن کل مسئله به حل کردن این اجزاء وابسته است.
-6 تا آنجا که امکان دارد مسائل عددي را به زبان ساده و به طور مختصر بیان کنید.
این کار مستلزم دادن اطلاعات کافی در صورت مسئله و توضیحات روشن و دقیق اس ت. همچنین از توضیحات اضافی و تکراري کلمات و مطالب خودداري کنید.
آزمون کوته پاسخ حد وسط آزمون تشریحی و آزمون عینی است و از تعدادي سوال مختصر تشکیل می شود که پاسخهاي آنها به یک عدد ، علامت ، کلمه ، عبارت یا جمله محدود می شو د. این سوالها بیشتر براي سنجش طبقه دانش مورد استفاده قرار می گیرن د. با این حال ، می توان صورت اینگونه سوالها را طوري نوشت که هدفهاي طبقه فهمیدن و کاربستن را نیز سنجش کنن د. ( سه دسته اند : پرسشی ، کام ل کردنی و تشخیصی (یا تداعی) طبقه بندي کرد.)
و ) قواعد تهیه سوالهاي تشریحی
-1 در نوشتن صورت سوالهاي آزمون یک درس ، با رسم جدول مشخصات آن د رس ، دقت کنید که سوالها به طور مستقیم به هدفهاي آموزشی مربوط شوند.
غلط یا چند گزینه اي ) است ?? (از آنجا که در آزمونهاي تشریحی تعداد سوالها کمتر از آزمونهاي عینی ( مثلاً صحیح دقت عمل در نوشتن این نوع سوالها بیشتر ضروري اس ت. زیرا بد بودن یک سوال در یک آزمون تشریحی 5 سوا لی، خیلی بیشتر از ب د بودن یک سوال در یک آزمون عینی 50 سوالی به نتیجه ارزشیابی لطمه می زن د. براي افزودن بر دقت نظر خود ، سعی کنید هر سوال را با توجه به یک هدف دقیق آموزشی بنویسی د. بنابراین پیش از هر اقدام دیگر جدول مشخصات موضوعی را که می خواهید براي آن آزمون تهیه کنی د، آماده سازید و هدفهاي آموزشی را در آن وارد کنید. سطوح یادگیري هدفها ، یعنی طبقه هایی را که این هدف ها به آنها تعلق دارند نیز مشخص کنید.)
-3 سوالهاي تشریحی را تنها به اندازه گیري هدفه ایی محدود کنید که با سایر انواع آزمونها به خوبی قابل اندازه گیري نیستند.
از سوالهاي تشریحی براي اندازه گیري هدفهاي دانش استفاده نکنید این گونه سوالها را به هدفهاي طبقات بالاي طبقه بندي هدفهاي آموزشی اختصاص دهی د. سوالهاي تشریحی گسترده پاسخ بهترین سوالها براي طبقه تحلیل ، ترکیب ( آفرینندگی) و ارزشیابی هستن د. اما از سوالهاي محدود پاسخ می توان براي طبقات پایین تر مانند کاربستن و فهمیدن استفاده کرد.
-3 صورت سوالهاي تشریحی را با عبارات و کلمات واضح و روشن بنویسید و از کلی گویی و ابهام در بیان بپرهیزید.
خلاصه » ، « حل کنید » ، « تعریف کنید » کلمات و عبارات روشن منظور سوال را بهتر نشان می دهند.کلمات و عبارات روشن تر هستند. اگر لازم بود که از « بررسی کنید » و « بحث کنید » ازکلمات « طبقه بندي کنید » و « کنید استفاده شود. باید بطور دقیق بنویسید که چه نکاتی باید مورد بحث و بررسی قرار « بحث یا بررسی کنید » کلمه هاي بهتر است منظور خود را به صراحت بیان کنید. « مقایسه کنید » و « توضیح دهید » گیرند. همچنین در کاربرد کلمات و جز اینها بپرهیزید. « کجا » ، « چه وقت » ، « چه کسی » -4 از کاربرد کلمات به چه » و « چگون ه » ، « چرا » این کلمات تنها معلومات را اندازه می گیرن د. به جاي این کلمات بهتر است از کلمات و از این قبیل استفاده کنید. این کلمات در مقایسه با کلمات بالا ، هدفهاي سطح بالاتري را می سنجند. « دلیل -5 تا حد امکان از سوالهاي تازه و موقعیتهاي جدید استفاده کنید.
سوالهایی که در کتاب یا کلاس توضیح داده شده اند صرفاً معلومات و حافظه آزمون شونده را می سنجن د. اما استفاده از موقعیتهاي جدید در طرح سوالها قدرت کاربرد و درك و فهم را اندازه می گیرن د. در طرح سوال براي سنجش کاربستن و خلاقیت ، رعایت این نکته بسیار ضروري است.
-5 سوالهاي مربوط به مو ضوعات و عقاید بحث انگیز باید طوري طرح شوند که از آزمون شونده بخواهند تا شواهد لازم براي مستندکردن عقیده انتخابی را بیان کند نه اینکه از او بخواهند تا صرفاً عقاید شخصی خود را شرح دهد.
این نوع س والها باید به طور روشن از پاسخ دهنده بخواهند تا موضوع انتخابی خود را با دلایل علمی و منطقی مستند سازد.
-7 به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سوال از میان تعدادي سوال را ندهید.
(از همه آزمون شوندگان بخواهید تا به تمامی سوالها پاسخ دهن د. این امر به شما اجازه می دهد تا با کاربرد ملاکی یکنواخت به تصحیح اوراق بپردا زید و پاسخها را بهتر با یکدیگر مقایسه کنی د. اگر آزمون شوندگان به سوالهاي مختلف جواب دهند امکان مقایسه آنها با یکدیگر به طور کامل میسر نخواهد بود.)
-8 براي پاسخ دادن به سوالها زمانی کافی در نظر بگیرید و زمان هر سوال را نیز به طور جداگانه مشخص کنید.
وقتی را که بدین منظور تعیین می کنید باید هم شامل جواب دادن باشد و هم فرصتی براي فکر کردن آزمون شونده در نظر بگیری د . از آنجا که دادن وقت ممکن است سبب شود که تعداد کمی سوال در هر آزمون به کار رود بهتر است براي ا ندازه گیري هدفهاي سطح بالاي آموزشی در هر دفعه امتحان تعداد سوالهاي کمتري به کار برید و مشکل نمونه گیري را با انجام آزمونهاي متعدد و مکرر برطرف کنید.
-9 با نوشتن سوالهایی که به جواب کوتاه نیاز دارند تعداد آنها را افزایش دهید و از مشکل ضعف نمونه گیري آزمونهاي تشریحی بکاهید.
هرچه تعداد سوالهاي یک آزمون بیشتر باشد نمونه بهتري از محتوي و هدفهاي درس را شامل خواهد شد و نتیجه بهتري به دست خواهد دا د. در ضمن سوالهاي داراي پاسخ کوتاه روشن تر هستند و جواب دادن به آنها از سوي آزمون شوندگان مختلف یکنواخت تر انجام می گیرد.
-10 عواملی را که در ارزشیابی آزمونهاي تشریحی دخالت خواهید داد از پیش تعیین کنید و آنها را به اطلاع آزمون شوندگان برسانید.
هدف از بیان آن در اینجا این است که آزمون شوندگان پیش از جواب دادن به یک سوال بدانند که چه چیزي را باید در جوابهاي خود منظور کنند که نظر طراح آزمون را تأمین کند. براي مثال مشخص کنید که آیا عواملی چون املاي درست کلمات ، انشاي درست مطالب ، نکات دستوري ، خوش خطی و روشنی بیان در ارزشیابی جواب سوالات موثر
خواهند بود یا ن ه. به یاد داشته باشید ک ه، ب ه جز در مواردي که تواایی نوشتن ، املا و انشا را امتحان می کنید از دخالت دادن این عوامل در تصحیح اوراق امتحانات تشریحی بپرهیزید.
مرکز سنجش آموزش و پرورشبرای آشنایی بیشتر شما بزرگواران با شیوه ی صحیح طراحی سوال مواردی را جهت یاد آوری مطرح نموده ام هر چند همه ی شما عزیزان از این موارد مطلع هستید ولی بررسی مجدد این قواعد خالی از لطف نیست و مورد استفاده ی شما واقع خواهد شد.

/ 0 نظر / 22 بازدید